De kerndoelen voor het basisonderwijs zijn vernieuwd, dus ook die van kunst en cultuur. En het mooie is: er staat vooral heel duidelijk in waarom kunst en cultuur ertoe doen, en wat leerlingen daarin mogen leren.
In deze blog neem ik je mee langs de hoofdlijnen van de nieuwe kerndoelen kunst & cultuur (p. 90–95) én vertaal ik ze naar de praktijk: wat kun je morgen al doen met drama op jouw school?
Eerst even: waar gaat kunst en cultuur volgens de nieuwe kerndoelen over?
In de inleiding bij kunst en cultuur wordt het leergebied neergezet als een plek waar leerlingen:
- maken, meemaken en betekenis geven
- leren door te doen (ervaren, uitproberen, verbeelden)
- hun zintuigen gebruiken, ideeën onderzoeken en verwoorden
- kennismaken met verschillende kunstvormen (o.a. dans, film, theater, muziek, beeldend)
- leren dat kunst altijd te maken heeft met context: tijd, plaats, makers, maatschappij
En misschien wel het fijnste: er wordt expliciet benoemd dat kunst en cultuur leerlingen helpt om creatieve en innovatieve oplossingen te bedenken en om te leren onderzoeken, verbanden leggen en alternatieven verkennen.
Met andere woorden: dit gaat niet over “een leuk knutselmomentje”, maar over een serieuze (en supermenselijke) vaardigheid: artistiek creatief vermogen.
Overzicht: 3 kerndoelen, 3 domeinen
In het overzicht (p. 92–93) zie je drie kerndoelen binnen kunst en cultuur:
- Kerndoel 35 – Artistiek creatief vermogen
- Kerndoel 36 – Maken en betekenis geven
- Kerndoel 37 – Meemaken en betekenis geven
Hieronder vertaal ik ze naar drama:
Kerndoel 35: Artistiek creatief vermogen (het proces)
Kerndoel 35: De leerling ontwikkelt artistiek creatief vermogen.
Dit kerndoel gaat over het creatieve proces: hoe leerlingen ideeën krijgen, uitproberen, aanpassen, en leren reflecteren.
35A – Creatieve maak- en denkstrategieën in een iteratief proces
Leerlingen leren o.a.:
- experimenteren, improviseren en spelen met materialen/technieken/beweging/klank/instrumenten
- eigen en gezamenlijke ideeën verkennen
- inspiratie gebruiken van andere makers en van kunst & cultuur
- eigen (en gezamenlijke) uitingen bijstellen
Voor drama:
- Laat kinderen een scène in 3 rondes maken: 1) eerste versie, 2) “wat als…?”, 3) “maak het sterker met één keuze”.
- Werk met simpele maakstrategieën zoals: groter/kleiner, sneller/langzamer, dichterbij/verder weg, wissel van rol, wissel van plek.
35B – Onderzoeken van het eigen artistiek creatief vermogen
Leerlingen leren o.a.:
- zich oriënteren op technieken, materialen, middelen, vormen en processen
- praten over getoonde eigen of gezamenlijke uitingen
- kijken en luisteren naar uitingen van kunst en cultuur
- woorden geven aan voorkeuren en vermogens tijdens het maakproces
Voor drama:
- Sluit af met 2 reflectievragen die ook voor jonge kinderen werken: Wat werkte goed? Wat wil je de volgende keer anders proberen?
35C – Betekenissen onderzoeken tijdens maken en meemaken
Leerlingen leren o.a.:
- betekenis bespreken van eigen werk en dat van anderen
- uitingen van verschillende makers beschouwen en beschrijven
- vaktaal gebruiken
- vragen stellen over betekenis
- een mening verwoorden
Voor drama:
- Maak “kijktaal” heel concreet: ik zag…, ik hoorde…, ik dacht…, ik voelde…
- Introduceer mini-vaktaal: rol, houding, mimiek, tempo, ruimte, focus, spanning.
Kerndoel 36: Maken en betekenis geven (de uiting)
Kerndoel 36: De leerling maakt kunstzinnige uitingen.
Hier gaat het over het maken zelf: verbeelden, creëren, technieken inzetten.
36A – Verbeelden en creëren
Leerlingen leren o.a.:
- verbeeldende elementen gebruiken uit beeldende kunst en muziek, én uit dans/film/theater
- verhalen, ideeën, gedachten, ervaringen en gevoelens verbeelden
- maken van kunstzinnige uitingen als reactie op maatschappelijke vraagstukken en gebeurtenissen
- ontwerpen en realiseren van toegepaste vormen van kunst
- bestaand werk herinterpreteren
Voor drama:
- Laat leerlingen een nieuwsbericht (of klassenthema) omzetten naar een tableau vivant + korte scène.
- Herinterpretatie: speel een bekend sprookje “alsof het vandaag gebeurt” of “alsof de rollen omgedraaid zijn”.
36B – Technieken en vaardigheden
Leerlingen leren o.a.:
- werken met beeldende materialen/technieken
- muzikale technieken en instrumenten
- fotografische/filmische technieken
- danstechnieken
- spel- en acteertechnieken
Voor drama:
- Dit is je legitimatie op één A4: drama is niet alleen “spelen”, het is ook techniek. Denk aan: stemgebruik, mimiek, lichaamstaal, samenspel, timing, ruimtegebruik
Kerndoel 37: Meemaken en betekenis geven (de ervaring)
Kerndoel 37: De leerling maakt kunst en cultuur mee.
Dit kerndoel gaat over beleven, ervaren, context snappen en reflecteren.
37A – Actief meemaken en reflecteren
Leerlingen leren o.a.:
- deelnemen aan diverse culturele en kunstzinnige activiteiten
- reflecteren op eigen ervaringen en die van anderen
- omgaan met de gebruiken en gewoonten bij het actief meemaken van kunst en cultuur in uiteenlopende contexten
- ervaringen uitwisselen (ook in interactie met professionele makers)
- omgaan met uiteenlopende opvattingen en belevingen van anderen
- eigen interesses en voorkeuren vergelijken met die van anderen
- een kunstzinnige uiting maken als verwerking van een culturele en kunstzinnige ervaring
Voor drama:
- Combineer een voorstelling (of gastles, of video) met een “verwerkingsles”: maak een scène over het moment dat je het meest raakte.
- Laat kinderen in tweetallen dezelfde opdracht spelen met een andere insteek: komisch vs. serieus — en bespreek wat dat doet.
37B – Ontstaan en cultuurhistorische uitingen verkennen
Leerlingen leren o.a.:
- kunstzinnige uitingen, kunststromingen en erfgoed in cultuur verkennen
- invloed van tijd en plaats op het werk van makers verkennen
- functie en waarde van uitingen van kunst en cultuur voor jezelf en de samenleving verkennen
Voor drama:
- Speel “tijdreis-theater”: dezelfde scène in 1900, nu en in 2126.
- Bespreek: waarom maken mensen theater? (vermaak, protest, troost, verbinding, verhaal).
En hoe zit het met samenhang met andere leergebieden?
In de inleiding wordt ook benoemd dat kunst en cultuur zichtbaar samenhangt met andere leergebieden, zoals:
- Nederlands (beschrijven, vergelijken, verklaren, positie bepalen; vaktaal)
- rekenen/wiskunde (verhoudingen, perspectief, schaal — denk aan decor/ruimte)
- burgerschap (lessen verbinden met actuele maatschappelijke of politieke thema’s)
- digitale geletterdheid (digitale beelden ontwerpen, interpreteren en bewerken)
Goed nieuws: drama is van nature een vak dat verbindt. Een scène is taal. Een tableau is beeldend. Een ritme is muziek. Een spel is samenwerken en burgerschap in het klein. In onze lesmethode hebben wij dan ook veel dramalessen die raakvlakken hebben met vakken als geschiedenis, literatuur en burgerschap.
Waar DramaOnline het je makkelijk maakt
De nieuwe kerndoelen vragen niet om “meer papierwerk”, maar om rijker maken, bewuster kiezen en vaker reflecteren.
Met DramaOnline heb je kant-en-klare dramalessen, oefeningen, video’s en materialen die je helpen om:
- het maakproces in stappen aan te bieden (kerndoel 35)
- spel- en acteertechnieken doelgericht te oefenen (kerndoel 36B)
- lessen te koppelen aan thema’s, verhalen en context (kerndoel 36A en 37)
- reflectie klein en haalbaar te houden (zonder dat het een kringgesprek van 25 minuten wordt)
En met BOOM BOOM CLAP (onze partner in muziek) kun je diezelfde kerndoelen extra kracht geven:
- ritme en klank als maakstrategie (35A)
- muzikaliteit en timing als vaardigheid (36B)
- samen muziek/ritme beleven en verwerken in spel (37A)
Kortom: drama + muziek = een gouden duo voor kunstzinnige vorming.
Zin om dit meteen praktisch te maken?
Wil je drama structureel en met vertrouwen neerzetten, passend bij de nieuwe kerndoelen kunst en cultuur?