Drama en executieve functies; spelenderwijs bouwen aan sterke vaardigheden (artikel)
Executieve functies. Grote woorden voor vaardigheden die leerlingen (en volwassenen trouwens ook) elke dag nodig hebben: plannen, samenwerken, emoties reguleren, flexibel denken. Vaak zoeken leerkrachten naar werkvormen om deze vaardigheden expliciet te oefenen. Wat veel mensen niet weten: dramaspel is een krachtige en natuurlijke manier om executieve functies te ontwikkelen.
In dit artikel lees je wat executieve functies zijn, waarom drama daar zo goed bij past én hoe je dit terugziet in de dramales.
Wat zijn executieve functies?
Executieve functies zijn de regelfuncties van het brein. Ze helpen leerlingen om hun gedrag, emoties en gedachten te sturen. Denk bijvoorbeeld aan:
- Impulscontrole – niet meteen reageren, wachten op je beurt
- Werkgeheugen – informatie onthouden en toepassen
- Plannen en organiseren – stappen vooruitdenken
- Cognitieve flexibiliteit – omgaan met veranderingen
- Emotieregulatie – gevoelens herkennen en bijsturen
- Samenwerken en taakgericht werken
Deze vaardigheden ontwikkelen zich geleidelijk en verschillen sterk per kind. Juist daarom is het belangrijk om ze regelmatig en in verschillende contexten te oefenen.
Waarom drama zo goed werkt voor executieve functies
Drama is bij uitstek een vak waarin leerlingen leren door te doen. Ze zijn actief, betrokken en oefenen vaardigheden in een betekenisvolle context. Dat maakt drama een krachtige leeromgeving voor executieve functies.
Een paar redenen waarom drama zo effectief is:
- Drama vraagt om zelfregulatie: luisteren, wachten, reageren op anderen
- Leerlingen oefenen flexibiliteit door in verschillende rollen te stappen
- Spel biedt ruimte om te experimenteren zonder goed of fout
- Emoties worden niet besproken, maar ervaren en gespeeld
Executieve functies worden in drama dus niet ‘aangeleerd’, maar getraind.
Welke executieve functies oefen je met drama?
1. Impulscontrole en aandacht
Tijdens dramaspel leren leerlingen:
- wachten op hun beurt
- luisteren naar afspraken
- reageren op spelimpulsen van anderen
Een leerling die te snel wil praten of bewegen, merkt in het spel direct wat dat doet met de groep. Drama maakt dit voelbaar, zonder dat je hoeft te corrigeren.
2. Cognitieve flexibiliteit
In drama verandert de situatie voortdurend: een nieuwe rol, een onverwachte wending, een andere plek of opdracht.
Leerlingen leren meebewegen, aanpassen en loslaten. Dat is precies wat cognitieve flexibiliteit vraagt.
3. Werkgeheugen
In een dramales moeten leerlingen vaak meerdere dingen tegelijk onthouden: wie ze zijn (rol), waar ze zijn (plek), wat ze aan het doen zijn (handeling).
Door dit spelenderwijs te oefenen, versterken ze hun werkgeheugen zonder dat het als ‘oefenen’ voelt.
4. Emotieregulatie
Drama biedt een veilige manier om emoties te onderzoeken: boos zijn zonder echt boos te worden, bang spelen terwijl je veilig bent, oefenen met spanning en ontspanning.
Leerlingen leren gevoelens herkennen, benoemen en reguleren binnen een spelkader.
5. Samenwerken en plannen
Veel drama-opdrachten vragen om samen afspraken maken, een scène opbouwen en rekening houden met elkaar.
Hiermee oefenen leerlingen plannen, communiceren en verantwoordelijkheid nemen.
Drama als veilige oefenruimte
Een belangrijk kenmerk van drama is dat het niet over de leerling zelf gaat, maar over een rol. Dat zorgt voor afstand én veiligheid.
Een leerling kan:
- fouten maken zonder dat het persoonlijk wordt
- ander gedrag uitproberen
- succes ervaren in een andere rol dan normaal
Dit maakt drama bijzonder geschikt voor leerlingen die moeite hebben met executieve functies. Ze krijgen de kans om te oefenen in een omgeving waar falen niet bestaat.
Wat betekent dit voor jou als leerkracht?
Je hoeft geen aparte lessen executieve functies te ontwerpen.
Door regelmatig dramalessen te geven, werk je hier automatisch aan, mits je:
- duidelijke spelafspraken maakt
- ruimte laat voor herhaling
- reflecteert op het spel (“Wat hielp om samen te spelen?”)
- focust op het proces, niet op het resultaat
Drama hoeft niet perfect te zijn. Juist in het zoeken, proberen en aanpassen zit de kracht.
Tot slot
Drama en executieve functies zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In elke dramales oefenen leerlingen vaardigheden die ze nodig hebben om te leren, samen te werken en zichzelf te sturen.
Drama is geen extraatje, maar een waardevol vak waarin hoofd, hart en lijf samenkomen.
En misschien wel het mooiste:
leerlingen zijn zó bezig met spelen, dat ze niet eens doorhebben hoeveel ze leren.